Akdeniz, 1 Mayıs 2025’ten itibaren kükürt oksit (SOx) için bir Emisyon Kontrol Alanı (ECA). Bu, Mersin, İskenderun, İzmir ve Aliağa gibi Türkiye’nin Akdeniz ve Ege limanlarına gelen ya da bu limanlardan çıkan her gemi için geçerli bir kural.
Kural ne diyor?
- Dünyanın genelinde gemi yakıtında kükürt sınırı %0,50.
- Akdeniz ECA içinde sınır %0,10.
- Gemiler bu sınırı ya düşük kükürtlü yakıt kullanarak ya da egzozdaki kükürdü temizleyen scrubber (egzoz gazı temizleme sistemi) ile sağlayabilir.
Kural, IMO’nun MARPOL Ek VI, Kural 14 değişikliğiyle kabul edildi. Akdeniz, Baltık Denizi, Kuzey Denizi, Kuzey Amerika ve ABD Karayipleri’nden sonra dünyadaki beşinci SOx ECA oldu.
Neden önemli?
Baltık ve Kuzey Denizi’nde ECA uygulamasından sonra kükürt oksit emisyonlarında büyük düşüş ölçüldü. Akdeniz için de benzer bir etki bekleniyor. Bu, kıyı kentlerinde hava kalitesi açısından önemli bir adım.
Navluna etkisi
Düşük kükürtlü yakıt, standart yakıttan daha pahalıdır. Bu nedenle hatlar Akdeniz’e giren seferler için yakıt ek ücretlerini güncelledi. Örneğin Maersk, 1 Mayıs 2025’ten itibaren etkilenen hatlarda yakıt ücretini (Fossil Fuel Fee) güncellediğini duyurdu. DHL de Akdeniz yükleri için yakıt ek ücretini değiştirdi.
Yük sahibi açısından pratik sonuç şu: Akdeniz limanlarına giden ya da gelen yüklerde teklifte bir ECA ek ücreti ya da güncellenmiş yakıt ek ücreti görebilirsiniz.
Sırada: Kuzeydoğu Atlantik ECA
IMO, Nisan 2025’te Kuzeydoğu Atlantik ECA‘yı da onayladı. Bu alanın 2027’de yürürlüğe girmesi bekleniyor. Rotterdam ve Hamburg gibi Kuzey Avrupa limanları zaten Kuzey Denizi ECA içinde. Yeni alan ise ECA kapsamını Atlantik’e doğru genişletecek. Türkiye–Avrupa seferlerinde bu, rotanın daha büyük bir bölümünün ECA kurallarına tabi olması demek.
Sık sorulan sorular
ECA kuralı yalnızca Avrupa limanlarını mı kapsıyor?
Hayır. Akdeniz ECA, kıyısı hangi ülkeye ait olursa olsun Akdeniz’in tamamı için geçerlidir; Türkiye’nin Akdeniz ve Ege kıyıları da bu alanın içindedir.
Scrubber kullanan gemi yüksek kükürtlü yakıt yakabilir mi?
Evet, scrubber egzozdaki kükürdü %0,10 yakıta eşdeğer seviyeye indiriyorsa kural açısından izinlidir. Bazı limanlarda ise scrubber yıkama suyunun denize boşaltılması ayrıca kısıtlanabilir.
Kaynaklar
- AJOT: New air pollution limits for ships enter into effect in the Mediterranean
- Avrupa Komisyonu Transition Pathways: Stricter pollution limits in the Mediterranean
- Maersk: Mediterranean Sea ECA regulation – updated Fossil Fuel Fee
- DHL Global Forwarding: Customer advisory – Mediterranean ECA
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS), 1 Ocak 2024’ten beri denizcilik sektörünü de kapsıyor. Sistem kademeli olarak devreye girdi ve 2026 yılı emisyonlarında tam uygulamaya geçti. AB limanlarına yük gönderen ya da AB’den yük alan herkes bu maliyeti navlun faturasında görebilir.
Kademeli geçiş takvimi
| Emisyon yılı | Teslim edilecek izin oranı | İzinlerin teslim tarihi |
|---|---|---|
| 2024 | %40 | 30 Eylül 2025 |
| 2025 | %70 | 30 Eylül 2026 |
| 2026 ve sonrası | %100 | 30 Eylül 2027 (ve her yıl) |
2026’dan itibaren karbondioksite ek olarak metan (CH4) ve diazot monoksit (N2O) emisyonları da kapsama giriyor.
Hangi gemiler ve hangi seferler?
- 5.000 GT ve üzeri yük ve yolcu gemileri kapsamda.
- İki AB limanı arasındaki seferlerde ve AB limanında rıhtımda geçen sürede emisyonların %100’ü sayılır.
- AB dışı bir limanla AB limanı arasındaki seferlerde emisyonların %50’si sayılır.
Türkiye AB üyesi olmadığı için, örneğin bir Türk limanından İtalya’ya giden seferde emisyonların yarısı sisteme girer. Bu kural, Türkiye–İtalya gibi Akdeniz servislerini ve Rotterdam, Hamburg gibi Kuzey Avrupa limanlarına giden seferleri doğrudan ilgilendirir.
Navlun faturasına nasıl yansır?
İzinleri satın alıp teslim etmekle yükümlü olan gemi şirketidir. Ancak hatlar bu maliyeti genellikle ETS ek ücreti (ETS surcharge) adıyla yük sahibine yansıtır. Ek ücretin tutarı hatta, rotaya ve karbon izni fiyatına göre değişir.
2026 ile birlikte oran %100’e çıktığı için, aynı rotada ETS ek ücretinin 2025’e göre artması beklenebilir. Teklif karşılaştırırken bu kalemin teklife dahil olup olmadığını mutlaka sorun.
FuelEU Maritime: ikinci kural
AB’nin FuelEU Maritime düzenlemesi 1 Ocak 2025’ten beri yürürlükte. Bu kural, gemilerde kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğunu kademeli olarak azaltmayı hedefliyor (2025’ten itibaren %2, 2030’dan itibaren %6 azaltım). ETS emisyonu fiyatlandırırken, FuelEU yakıtın türüne hedef koyuyor. İki kural birlikte uygulanıyor ve ayrı ek ücretler olarak faturaya yansıyabiliyor.
Sık sorulan sorular
AB ETS ek ücretini yük sahibi mi öder?
Yasal yükümlülük gemi şirketinindir. Ancak hatlar maliyeti genellikle ek ücret olarak navluna ekler. Kimin ödeyeceği, navlunu kimin ödediğine ve sözleşmedeki teslim şekline bağlıdır.
Türkiye içi seferler kapsamda mı?
Hayır. AB ETS yalnızca AB limanlarına giriş, AB limanlarından çıkış ve AB limanları arasındaki seferleri kapsar.
Kaynaklar
- EUR-Lex: Direktif (AB) 2023/959
- Avrupa Komisyonu: Reducing emissions from the shipping sector
- EUR-Lex: Tüzük (AB) 2023/1805 – FuelEU Maritime
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni açık denize bağlayan tek deniz yolu. 2026’da başlayan ABD–İran savaşından bu yana boğazdan geçen gemi sayısı kriz öncesinin çok altında. Ekim 2026’da ise gemilere yönelik saldırılar belirgin biçimde arttı.
Ekim 2026’da neler oldu?
- Saldırılar: İngiltere Denizcilik Ticaret Operasyonları (UKMTO), 1–15 Ekim arasında bölgede gemilere yönelik 21 saldırı kaydetti.
- Batan gemiler: Singapur bayraklı konteyner gemisi GFS Pride, boğazdan geçerken isabet aldı, yandı ve battı. Singapur Denizcilik ve Liman İdaresi’ne göre mürettebatın tamamı tahliye edildi. Dökme yük gemisi Cape Dao da battı; gemi ilk olarak 23 Eylül’de vurulmuştu. Bu olayda bir Hint mürettebat hayatını kaybetti.
- Sebep tartışmalı: İran tarafı gemilerin “izinsiz rotada” mayına çarptığını açıkladı. Denizcilik kaynakları ise kimliği belirsiz bir mermi ya da insansız hava aracı ihtimaline işaret etti.
- İran’ın gerekçesi: İran, saldırıları ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukaya ve Eylül’de sıkılaştırılan yaptırımlara yanıt olarak artırdığını açıkladı.
Geçiş sayıları
| Günlük geçiş | |
|---|---|
| Kriz öncesi ortalama (Argus) | 138 |
| Savaşın ilk haftaları (Argus) | en fazla 5 |
| 7 Ekim 2026 (Windward) | 18 |
| 14 Ekim 2026 (Windward) | 6 |
| 21 Ekim 2026 (Windward) | 14 |
Rakamlar farklı veri sağlayıcılardan geliyor ve sayım yöntemleri farklı. Ama tablo açık: trafik, kriz öncesinin küçük bir bölümünde dalgalanıyor.
ABD’nin açıklaması
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Brad Cooper, 26 Ekim’de boğazdaki ana geçiş rotalarında İran mayını bulunmadığını açıkladı. CENTCOM’a göre son altı ayda ABD desteğiyle 3.000’den fazla gemi boğazdan geçti. İran ise boğazın kapalı olduğunu söylüyor. Bu iki açıklama bağımsız olarak doğrulanamıyor.
Sigorta ve maliyet
Savaş bölgesine giren gemiler için savaş riski sigortası ayrı alınır ve prim her sefer için yeniden fiyatlanır. Dünya Ekonomik Forumu’nun Nisan 2026 tarihli analizi, özel sigortacıların bölgeden çekilmesiyle hükümetlerin “son çare sigortacı” rolüne girdiğini anlatıyor. Bu primler, Körfez yüklerinin navluna savaş riski ek ücreti olarak yansıyor.
Körfez’e yük gönderenler için kontrol listesi
- Servis durumu: Hat, Körfez limanlarına hâlâ doğrudan sefer yapıyor mu, yoksa yükü bir aktarma limanında mı bırakıyor?
- Ek ücretler: Savaş riski ek ücreti teklife dahil mi, sonradan mı eklenecek?
- Kargo sigortası: Poliçenizde savaş ve grev riskleri kapsamda mı? Sigortacınızla yazılı olarak teyit edin.
- Teslim şekli: Incoterms seçimi, riskin hangi noktada alıcıya geçtiğini belirler. Bkz. Uluslararası Teslim Şekilleri.
- Süre payı: Aktarma ve bekleme ihtimaline karşı teslim tarihine pay bırakın.
Sık sorulan sorular
Hürmüz Boğazı kapalı mı?
İran boğazın kapalı olduğunu söylüyor; ABD ise ana rotaların açık olduğunu ve gemilerin ABD desteğiyle geçtiğini açıklıyor. Fiilen geçiş sürüyor, ancak sayılar kriz öncesinin çok altında.
Savaş riski ek ücretini kim öder?
Navlunu kim ödüyorsa, ek ücretler de genellikle ona yansır. Bu, satış sözleşmenizdeki teslim şekline bağlıdır.
Kaynaklar
- Euronews: Another tanker catches fire near Hormuz after two cargo ships sunk in attacks (15 Ekim 2026)
- US News / Reuters: Two ships sink near Hormuz after being hit by projectiles amid surge in attacks
- gCaptain: Containership sinks as Hormuz attacks spiral out of control
- Arab News: US touts role in Gulf oil exports as CENTCOM chief flies over Hormuz Strait
- Windward: Strait of Hormuz insights
- Argus: Traffic through Hormuz remains minimal
- World Economic Forum: What stopping war-risk insurance in the Strait of Hormuz tells us
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Konteyner navlunlarını izlemenin en yaygın yollarından biri Drewry’nin haftalık Dünya Konteyner Endeksi (WCI). Endeks, 8 büyük doğu–batı hattındaki 40 fitlik konteyner spot navlunlarının ortalamasını gösteriyor. Ekim 2026’da endeks yeniden yükselişe geçti.
Ekim ayında endeks
| Tarih | WCI bileşik (40 fit başına) |
|---|---|
| 1 Ekim 2026 | 4.434 $ |
| 8 Ekim 2026 | 4.351 $ |
| 15 Ekim 2026 | 4.485 $ |
| 22 Ekim 2026 | 4.585 $ |
22 Ekim’de bileşik endeks bir önceki haftaya göre %2 artarak 4.585 dolara çıktı. Bu, son 15 haftanın en yüksek seviyesi.
Şanghay–Cenova: Akdeniz için gösterge
Türkiye’ye doğrudan bir hat endekste yer almıyor. Asya–Akdeniz navlunları için en yakın gösterge Şanghay–Cenova hattı. Bu hatta 40 fitlik konteyner navlunu 22 Ekim’de haftalık %5 artışla 4.152 dolar oldu.
Bu rakam bir “Türkiye fiyatı” değildir. Türk limanlarına gelen yükte aktarma, servis yapısı ve liman masrafları fiyatı değiştirir. Ama yön göstermesi açısından faydalıdır: Akdeniz’e gelen Asya navlunları yükselirken Türkiye’ye gelen yükler de genellikle aynı yönde etkilenir.
Fiyatları ne etkiliyor?
- Süveyş’e dönüş: Hatlar Kızıldeniz’e kademeli dönüyor. Bu, uzun vadede kapasite serbest bırakır; kısa vadede ise servis değişiklikleri fiyatları dalgalandırır.
- Sefer güvenilirliği: Ağustos’ta küresel sefer güvenilirliği %49,9’a düştü. Gecikmeler, gemilerin fiilen taşıyabildiği kapasiteyi azaltır.
- Ek ücretler: Navlun yalnızca temel fiyattan oluşmaz. Yakıt ek ücreti, AB ETS ek ücreti, Akdeniz ECA kaynaklı yakıt ücretleri ve savaş riski ek ücretleri teklife eklenebilir.
Spot navlun ile kontrat navlun farkı
Endeks spot (anlık) fiyatları ölçer. Düzenli ve yüksek hacimli taşıma yapan firmalar genellikle hatlarla belirli süreli kontrat fiyatı konuşur. Spot fiyat yükselirken kontrat fiyatı aynı hızda değişmeyebilir. Hangi yapının sizin için uygun olduğu, yük hacminize ve sevkiyat düzeninize bağlıdır.
Teklif karşılaştırırken
- Teklifler aynı ekipman için mi (20′, 40′, 40′ HC)? Ölçüler için Konteyner Ölçüleri sayfamıza bakabilirsiniz.
- Fiyata hangi ek ücretler dahil, hangileri hariç?
- Teklifin geçerlilik süresi ne?
- Teslim şekli (Incoterms) navlunu kimin ödeyeceğini belirler: Uluslararası Teslim Şekilleri.
Sık sorulan sorular
Drewry endeksindeki fiyatı Türkiye için kullanabilir miyim?
Doğrudan hayır. Endeks belirli limanlar arası spot fiyatları ölçer. Türkiye için yön göstergesi olarak kullanılabilir; gerçek fiyat için teklif almak gerekir.
Endeks ne sıklıkla yayımlanıyor?
Drewry WCI her hafta perşembe günü güncelleniyor.
Kaynaklar
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
2023 sonundan itibaren Kızıldeniz’deki saldırılar nedeniyle konteyner hatlarının büyük bölümü Asya–Avrupa seferlerini Ümit Burnu üzerinden yapmaya başladı. Ekim 2026 itibarıyla tablo değişiyor: Süveyş Kanalı’ndaki konteyner trafiği artıyor, ama henüz kriz öncesi seviyeye ulaşmadı.
Rakamlarla Ekim 2026
- Kanal trafiği: Maritime Executive’in aktardığı verilere göre Ekim başında Süveyş’ten geçen konteyner gemisi kapasitesi haftada yaklaşık 753 bin TEU oldu. 2023’te bu rakam haftada yaklaşık 1,46 milyon TEU idi. Yani trafik kriz öncesinin yarısını geçti, ama tamamına ulaşmadı.
- Servis payı: Alphaliner’a göre Uzak Doğu–Avrupa hattındaki kapasitenin %63’ü Kızıldeniz’i kullanan servislere yerleştirilmiş durumda. Akdeniz servislerinde bu oran yaklaşık %70.
Akdeniz servislerinin oranının daha yüksek olması Türkiye açısından önemli: Doğu Akdeniz limanları, Süveyş rotasından en çok yararlanan bölgeler arasında.
Tam dönüş ne zaman?
Analistlerin tahminleri birbirine yakın, ama kesin değil:
- Linerlytica, konteyner hatlarının Süveyş’e tam dönüşünü 2027’nin ilk çeyreğinde bekliyor.
- Drewry, Şubat ayına kadar kapasitenin yaklaşık %80’inin Kızıldeniz’e dönebileceğini öngörüyor.
İki tahmin de bölgedeki güvenlik durumuna bağlı. Kızıldeniz ve çevresindeki gerilimler (ör. Suudi Arabistan–Husi ilişkileri) yeniden tırmanırsa takvim kayabilir. Hatlar, dönüş kararını sigorta koşullarına ve mürettebat güvenliğine göre veriyor.
Türkiye çıkışlı ve varışlı yükler için ne değişir?
Transit süre. Ümit Burnu rotası, Asya ile Akdeniz arasındaki seferleri belirgin biçimde uzatıyordu. Süveyş’e dönen servislerde transit süreler kısalır. Ancak her hat ve her servis aynı anda dönmüyor; aynı limana iki farklı rotadan gelen servisler bir süre birlikte çalışabilir.
Sefer düzeni. Rota değişikliği, hatların sefer tarifelerini yeniden düzenlemesi demek. Geçiş döneminde gecikmeler ve limanlara aynı anda gelen gemiler görülebilir. Küresel sefer güvenilirliği Ağustos 2026’da %49,9’a kadar düşmüştü (bkz. sefer güvenilirliği yazımız).
Navlun. Ümit Burnu rotası, dünya konteyner filosunun önemli bir bölümünü uzun seferlere bağlıyordu. Gemiler Süveyş’e döndükçe bu kapasite serbest kalır. Rekor seviyedeki yeni gemi siparişleriyle birlikte bu durum navlunlar üzerinde baskı yaratabilir. Ancak kısa vadede fiyatlar haftadan haftaya dalgalanmaya devam ediyor.
Yük sahipleri hangi soruları sormalı?
- Servis Süveyş’ten mi, Ümit Burnu’ndan mı geçiyor?
- Tahmini transit süre ve aktarma limanı ne?
- Navluna eklenen ek ücretler (yakıt, savaş riski, AB ETS vb.) neler?
- Varış limanındaki serbest süre (free time) kaç gün?
Sık sorulan sorular
Süveyş’e dönüş navlunu hemen düşürür mü?
Hemen değil. Analistler, serbest kalan kapasitenin zamanla fiyatlara baskı yapabileceğini söylüyor. Geçiş döneminde ise fiyatlar haftalık olarak dalgalanabilir. Kesin fiyat için güncel teklif almak gerekir.
Tüm hatlar aynı anda mı dönüyor?
Hayır. Dönüş servis bazında ve kademeli ilerliyor. Aynı hattın bir servisi Süveyş’ten, diğeri Ümit Burnu’ndan geçebilir.
Kaynaklar
- Seatrade Maritime: Full Suez return for container carriers expected by Q1 2027
- SAFETY4SEA: Alphaliner – 63% of Far East–Europe capacity on Red Sea services
- Maritime Executive: Suez Canal highlights continued return of containerships
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
- 1
- 2