Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 2050 civarında net sıfır emisyon hedefi için Net-Sıfır Çerçevesi‘ni (Net-Zero Framework, NZF) hazırladı. Kabul edilirse bu, bir sektörün tamamı için küresel ölçekte uygulanan ilk karbon fiyatlandırma kuralı olacak. Ancak karar bir kez daha ileri bir tarihe kaldı.
Çerçeve ne öngörüyor?
Kısaca iki unsur var:
- Yakıt standardı: Gemilerin kullandığı yakıtın sera gazı yoğunluğu her yıl belirlenen hedeflerin altında kalmalı.
- Fiyatlandırma: Hedefi aşan gemiler, aradaki fark için ödeme yapar (“remedial unit”). Hedefin altında kalan gemiler ise kredi kazanır.
Kural, 5.000 GT ve üzeri uluslararası sefer yapan gemileri kapsayacak şekilde tasarlandı.
Ekim 2025: bir yıllık erteleme
Çerçeve, Ekim 2025’teki olağanüstü MEPC oturumunda kabul edilecekti. Ancak üye devletlerin 57’si toplantının bir yıl ertelenmesi yönünde, 49’u devam edilmesi yönünde oy kullandı. Muhalefetin merkezinde ABD vardı. ABD, çerçevenin ticari denizcilik üzerinde ağır bir ekonomik yük yaratacağını savunan bir etki değerlendirmesi sundu.
2026: görüşmeler sürüyor, anlaşma yok
- Nisan 2026 (MEPC 84): Komite, ülkelerin itirazlarını çözmek için bir ara çalışma grubu kurulmasına karar verdi.
- Eylül 2026 (Londra): Çalışma grubunun toplantısı (ISWG-GHG 22) yeni bir anlaşma olmadan sona erdi. Söz alan ülkelerin yaklaşık üçte ikisi, sera gazı fiyatlandırmasında merkezi bir sistemi destekledi. Ancak bu sistemin ayrıntıları çözülemedi.
- Ekim 2026: Başlangıçta Ekim 2026’da yeniden toplanması beklenen oturumun takvimi değişti.
Yeni takvim
| Toplantı | Tarih |
|---|---|
| Ara çalışma grubu (ISWG-GHG 23) | 23–27 Kasım 2026 |
| MEPC 85 | 30 Kasım – 3 Aralık 2026 |
| Ertelenen olağanüstü oturumun devamı | 4 Aralık 2026 (MEPC 85’teki görüşmelere bağlı) |
Çerçeve Aralık’ta kabul edilirse, IMO’nun zımni kabul prosedürüne göre en erken 1 Mart 2028’de yürürlüğe girebilir. Kabul edilmezse veya yeniden ertelenirse takvim daha da kayar.
Ne anlama geliyor?
Armatörler için: Yeni gemi siparişlerinde yakıt seçimi (LNG, metanol, amonyak hazır tasarımlar) bu karara bağlı. Belirsizlik sürdükçe yatırım kararları da gecikiyor.
Yük sahipleri için: Çerçeve yürürlüğe girerse karbon maliyeti, bugün AB ETS’de olduğu gibi navluna ek ücret olarak yansıyabilir. Fark şu: AB ETS yalnızca AB limanlarına bağlı seferleri kapsıyor; IMO çerçevesi ise küresel olacak.
AB ile ilişki: AB, IMO düzeyinde küresel bir kural kabul edilirse kendi ETS düzenlemesini gözden geçireceğini belirtmişti. Bu nedenle iki süreç birlikte izlenmeli. Bkz. AB ETS 2026 yazımız.
Sık sorulan sorular
IMO Net-Sıfır Çerçevesi şu an yürürlükte mi?
Hayır. Ekim 2025’te kabul edilmedi. Ertelenen oturumun 4 Aralık 2026’da yeniden toplanması planlanıyor.
Yürürlüğe girerse hangi gemileri kapsar?
Tasarıma göre 5.000 GT ve üzeri, uluslararası sefer yapan gemileri.
Kaynaklar
- Xinhua: IMO to establish intersessional working group to address Net-Zero Framework concerns
- El Estrecho Digital: The negotiation of the IMO’s Net-Zero Framework ends in London without a new agreement (4 Eylül 2026)
- Shipping and Oceans: IMO makes steady progress on the Net Zero Framework
- DNV: IMO MEPC 84 – revisiting the net-zero framework
- DNV: Decision on the IMO Net-Zero Framework delayed for one year
- IMO: The IMO Net-Zero Framework – FAQs
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Akdeniz, 1 Mayıs 2025’ten itibaren kükürt oksit (SOx) için bir Emisyon Kontrol Alanı (ECA). Bu, Mersin, İskenderun, İzmir ve Aliağa gibi Türkiye’nin Akdeniz ve Ege limanlarına gelen ya da bu limanlardan çıkan her gemi için geçerli bir kural.
Kural ne diyor?
- Dünyanın genelinde gemi yakıtında kükürt sınırı %0,50.
- Akdeniz ECA içinde sınır %0,10.
- Gemiler bu sınırı ya düşük kükürtlü yakıt kullanarak ya da egzozdaki kükürdü temizleyen scrubber (egzoz gazı temizleme sistemi) ile sağlayabilir.
Kural, IMO’nun MARPOL Ek VI, Kural 14 değişikliğiyle kabul edildi. Akdeniz, Baltık Denizi, Kuzey Denizi, Kuzey Amerika ve ABD Karayipleri’nden sonra dünyadaki beşinci SOx ECA oldu.
Neden önemli?
Baltık ve Kuzey Denizi’nde ECA uygulamasından sonra kükürt oksit emisyonlarında büyük düşüş ölçüldü. Akdeniz için de benzer bir etki bekleniyor. Bu, kıyı kentlerinde hava kalitesi açısından önemli bir adım.
Navluna etkisi
Düşük kükürtlü yakıt, standart yakıttan daha pahalıdır. Bu nedenle hatlar Akdeniz’e giren seferler için yakıt ek ücretlerini güncelledi. Örneğin Maersk, 1 Mayıs 2025’ten itibaren etkilenen hatlarda yakıt ücretini (Fossil Fuel Fee) güncellediğini duyurdu. DHL de Akdeniz yükleri için yakıt ek ücretini değiştirdi.
Yük sahibi açısından pratik sonuç şu: Akdeniz limanlarına giden ya da gelen yüklerde teklifte bir ECA ek ücreti ya da güncellenmiş yakıt ek ücreti görebilirsiniz.
Sırada: Kuzeydoğu Atlantik ECA
IMO, Nisan 2025’te Kuzeydoğu Atlantik ECA‘yı da onayladı. Bu alanın 2027’de yürürlüğe girmesi bekleniyor. Rotterdam ve Hamburg gibi Kuzey Avrupa limanları zaten Kuzey Denizi ECA içinde. Yeni alan ise ECA kapsamını Atlantik’e doğru genişletecek. Türkiye–Avrupa seferlerinde bu, rotanın daha büyük bir bölümünün ECA kurallarına tabi olması demek.
Sık sorulan sorular
ECA kuralı yalnızca Avrupa limanlarını mı kapsıyor?
Hayır. Akdeniz ECA, kıyısı hangi ülkeye ait olursa olsun Akdeniz’in tamamı için geçerlidir; Türkiye’nin Akdeniz ve Ege kıyıları da bu alanın içindedir.
Scrubber kullanan gemi yüksek kükürtlü yakıt yakabilir mi?
Evet, scrubber egzozdaki kükürdü %0,10 yakıta eşdeğer seviyeye indiriyorsa kural açısından izinlidir. Bazı limanlarda ise scrubber yıkama suyunun denize boşaltılması ayrıca kısıtlanabilir.
Kaynaklar
- AJOT: New air pollution limits for ships enter into effect in the Mediterranean
- Avrupa Komisyonu Transition Pathways: Stricter pollution limits in the Mediterranean
- Maersk: Mediterranean Sea ECA regulation – updated Fossil Fuel Fee
- DHL Global Forwarding: Customer advisory – Mediterranean ECA
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS), 1 Ocak 2024’ten beri denizcilik sektörünü de kapsıyor. Sistem kademeli olarak devreye girdi ve 2026 yılı emisyonlarında tam uygulamaya geçti. AB limanlarına yük gönderen ya da AB’den yük alan herkes bu maliyeti navlun faturasında görebilir.
Kademeli geçiş takvimi
| Emisyon yılı | Teslim edilecek izin oranı | İzinlerin teslim tarihi |
|---|---|---|
| 2024 | %40 | 30 Eylül 2025 |
| 2025 | %70 | 30 Eylül 2026 |
| 2026 ve sonrası | %100 | 30 Eylül 2027 (ve her yıl) |
2026’dan itibaren karbondioksite ek olarak metan (CH4) ve diazot monoksit (N2O) emisyonları da kapsama giriyor.
Hangi gemiler ve hangi seferler?
- 5.000 GT ve üzeri yük ve yolcu gemileri kapsamda.
- İki AB limanı arasındaki seferlerde ve AB limanında rıhtımda geçen sürede emisyonların %100’ü sayılır.
- AB dışı bir limanla AB limanı arasındaki seferlerde emisyonların %50’si sayılır.
Türkiye AB üyesi olmadığı için, örneğin bir Türk limanından İtalya’ya giden seferde emisyonların yarısı sisteme girer. Bu kural, Türkiye–İtalya gibi Akdeniz servislerini ve Rotterdam, Hamburg gibi Kuzey Avrupa limanlarına giden seferleri doğrudan ilgilendirir.
Navlun faturasına nasıl yansır?
İzinleri satın alıp teslim etmekle yükümlü olan gemi şirketidir. Ancak hatlar bu maliyeti genellikle ETS ek ücreti (ETS surcharge) adıyla yük sahibine yansıtır. Ek ücretin tutarı hatta, rotaya ve karbon izni fiyatına göre değişir.
2026 ile birlikte oran %100’e çıktığı için, aynı rotada ETS ek ücretinin 2025’e göre artması beklenebilir. Teklif karşılaştırırken bu kalemin teklife dahil olup olmadığını mutlaka sorun.
FuelEU Maritime: ikinci kural
AB’nin FuelEU Maritime düzenlemesi 1 Ocak 2025’ten beri yürürlükte. Bu kural, gemilerde kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğunu kademeli olarak azaltmayı hedefliyor (2025’ten itibaren %2, 2030’dan itibaren %6 azaltım). ETS emisyonu fiyatlandırırken, FuelEU yakıtın türüne hedef koyuyor. İki kural birlikte uygulanıyor ve ayrı ek ücretler olarak faturaya yansıyabiliyor.
Sık sorulan sorular
AB ETS ek ücretini yük sahibi mi öder?
Yasal yükümlülük gemi şirketinindir. Ancak hatlar maliyeti genellikle ek ücret olarak navluna ekler. Kimin ödeyeceği, navlunu kimin ödediğine ve sözleşmedeki teslim şekline bağlıdır.
Türkiye içi seferler kapsamda mı?
Hayır. AB ETS yalnızca AB limanlarına giriş, AB limanlarından çıkış ve AB limanları arasındaki seferleri kapsar.
Kaynaklar
- EUR-Lex: Direktif (AB) 2023/959
- Avrupa Komisyonu: Reducing emissions from the shipping sector
- EUR-Lex: Tüzük (AB) 2023/1805 – FuelEU Maritime
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.