Türk tersaneleri son yıllarda özellikle Kuzey Avrupa’ya özel amaçlı gemi, balıkçı gemisi ve römorkör ihracatıyla öne çıkıyor. 2026’da ihracat rakamları rekor seviyeye ilerlerken sektör temsilcileri yeni siparişlerdeki yavaşlamaya dikkat çekiyor.
Rakamlar
| Dönem | Gemi, yat ve hizmetleri ihracatı |
|---|---|
| 2025 (yıllık) | 2,24 milyar $ (+%17,4, tarihî zirve) |
| Ocak 2026 | Bir önceki yılın aynı ayına göre yaklaşık iki katı |
| Ocak–Haziran 2026 | 1,5 milyar $ |
| 2026 yıl sonu hedefi | 2,5–3 milyar $ |
Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçıları Birliği (GYHİB) Başkanı Mustafa Talha Pepe’nin 12 Temmuz 2026’daki açıklamasına göre, ilk yarıdaki artışın büyük kısmını Kuzey Avrupa’ya giden balıkçı gemileri, özel amaçlı gemiler ve römorkörler sağladı.
Yalova’nın payı
İlk çeyrekte sektör ihracatının yaklaşık yarısı tek başına Yalova’dan yapıldı. Yalova’nın sektör ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre %142 arttı. Yalova–Altınova bölgesi, Türkiye’nin en büyük tersane kümelerinden biri.
Rekorun arkasında eski siparişler var
Pepe’ye göre bugünkü ihracat, büyük ölçüde 2–3 yıl önce imzalanan sözleşmelerin teslimatlarından geliyor. Gemi inşası 12 ila 36 ay sürdüğü için ihracat rakamları, sipariş defterindeki değişimi gecikmeli olarak yansıtıyor.
Ekonomi Gazetesi’ne konuşan Pepe, şu uyarıları yaptı:
- Yıl sonu ihracatının %90’ından fazlası geçmiş siparişlerden gelecek.
- Bazı tersaneler bir yıldır yeni kontrat imzalayamıyor.
- Kurun sabit kalması maliyet rekabetini olumsuz etkiliyor; bu yüzden 2027 ve 2028 görünümü “pek iç açıcı” değil.
Sektör temsilcileri, teminat mektubu ve finansmana erişimdeki zorlukların da yeni sipariş almayı sınırladığını belirtiyor.
Yeşil gemiler: yeni fırsat alanı
Türk tersaneleri, Kuzey Avrupa’daki emisyon kurallarına uygun düşük emisyonlu (“yeşil”) gemilere yöneliyor. AB’nin ETS ve FuelEU Maritime düzenlemeleri, bu tür gemilere talebi artırıyor (bkz. AB ETS 2026 yazımız). Küresel ölçekte ise konteyner gemisi siparişlerinin yaklaşık onda sekizi Çin tersanelerinde (bkz. sipariş defteri yazımız).
Sık sorulan sorular
Türkiye en çok hangi gemileri ihraç ediyor?
2026’nın ilk yarısında artışı en çok Kuzey Avrupa’ya giden balıkçı gemileri, özel amaçlı gemiler ve römorkörler sağladı.
Gemi inşa ihracatı neden siparişlerden farklı seyrediyor?
Bir geminin inşası 12 ila 36 ay sürer. Bugünkü ihracat birkaç yıl önceki siparişlerin teslimatıdır; bugünkü sipariş yavaşlaması ihracata 2027–2028’de yansır.
Kaynaklar
- Memurlar.net (AA): Türk gemi sanayisi rekora koşuyor! Hedef 3 milyar dolar
- CNBC-e: Gemi ve yat sektöründe rekor beklentisi
- Mynet Finans: İlk 6 ayda 1,5 milyar dolar, sektör yıl sonu için rekor bekliyor
- Ekonomi Gazetesi: Gemi inşada yeni siparişlerin önü tıkandı
- Forbes Türkiye: Gemi ve yat ihracatı 2,2 milyar dolarla tüm zamanların zirvesinde
- Capital: Gemi, yat ve hizmetleri ihracatı Ocak’ta iki katına çıktı
- Yeni Birlik Gazetesi: Tersaneler sipariş yetiştiremiyor, Yalova Türkiye ihracatının yarısını sırtladı
- Endeks24: Türk tersaneleri yeşil gemiye yöneldi, hedef Kuzey Avrupa
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Türk Boğazları’ndan uğraksız (herhangi bir Türk limanına uğramadan) geçen ticari gemilerden alınan ücret, 1 Temmuz 2026’dan itibaren net ton başına 6,70 dolar olarak uygulanıyor. Bir önceki dönemde bu tutar 5,83 dolardı; artış yaklaşık %15.
Ücretin dayanağı: Montrö
Türk Boğazları’ndaki geçiş rejimini 1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi belirler. Sözleşmeye göre barış zamanında ticari gemiler serbestçe geçer; Türkiye yalnızca belirli hizmetler için ücret alabilir:
- Sağlık denetimi
- Fener hizmeti
- Tahlisiye (kurtarma) hizmeti
Bu ücretler sözleşmede altın frank üzerinden tanımlanmıştır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun açıklamasına göre ücretler, Montrö’nün tanıdığı haklar çerçevesinde her yıl 1 Temmuz’da güncelleniyor.
Tarihçe
| Dönem | Net ton başına ücret |
|---|---|
| 1983 – 7 Ekim 2022 | 0,80 $ |
| Ekim 2022 | 4,08 $ |
| 2023 | 4,42 $ |
| 2024 | 5,07 $ |
| 2025 | 5,83 $ |
| 1 Temmuz 2026 | 6,70 $ |
Bakanlık, 1 Temmuz 2025 – 30 Haziran 2026 döneminde boğaz geçişlerinden yaklaşık 254 milyon dolar gelir beklendiğini açıklamıştı.
Hesap nasıl yapılır?
Ücretin bazı net tonaj (NT / NRT), yani geminin yük ve yolcuya ayrılmış hacmidir (bkz. Denizcilik Sözlüğü). Kabaca:
Geçiş ücreti ≈ geminin net tonajı × net ton başına ücret
Kesin tutar; geminin tipine, geçişin yönüne ve sayısına, alınan hizmetlere göre değişir. Bu yüzden her geçiş için acentenizden ayrıntılı bir tahmini masraf (proforma) istemeniz gerekir.
Devlet ücreti ile acentelik ücreti farkı
Bu yazıdaki 6,70 dolar, devlete ödenen geçiş ücretidir. Bunun dışında kılavuz kaptan, römorkör gibi hizmetlerin ücretleri ve acentelik ücreti ayrıca ödenir. Acentelik ücreti de geminin net tonajına göre kademeli olarak belirlenir.
Sık sorulan sorular
6,70 dolar hangi gemilere uygulanıyor?
Türk Boğazları’ndan herhangi bir Türk limanına uğramadan geçen uluslararası ticari gemilere.
Ücret ne zaman yeniden değişecek?
Ücretler her yıl 1 Temmuz’da güncelleniyor. Bir sonraki güncelleme 1 Temmuz 2027’de bekleniyor.
Kaynaklar
- Sabah: Bakan Uraloğlu açıkladı – Türk Boğazlarından geçiş ücreti 1 Temmuz’da 6,70 dolar olacak
- Ekonomist: Boğazlardan geçiş ücreti 1 Temmuz’da 6,70 dolar olacak
- Sözcü: Türk Boğazları’ndan geçiş ücreti 1 Temmuz’dan itibaren artacak
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Denizcilik Genel Müdürlüğü verilerine göre 2026’nın ilk altı ayında İstanbul ve Çanakkale boğazlarından toplam 40.218 gemi geçti. Karadeniz’deki güvenlik riskine rağmen trafik geçen yılın çok az altında kaldı.
Rakamlarla ilk yarı
| Ocak–Haziran 2026 | |
|---|---|
| Toplam geçiş | 40.218 |
| İstanbul Boğazı | 19.277 |
| Çanakkale Boğazı | 20.941 |
| Kılavuz kaptan alan gemi (iki boğaz toplamı) | 24.260 |
| Toplam gros tonaj | 767,5 milyon GT |
| 2025 ilk yarı | 40.988 (2026’da 770 gemi daha az) |
Gemi tiplerine göre
- Genel kargo gemisi: 13.127
- Dökme yük gemisi: 7.777
- Konteyner gemisi: 5.188
Geçişlerin üçte birinden fazlası genel kargo gemisi. Bu tablo, Karadeniz ile Akdeniz arasındaki ticaretin önemli bölümünün orta büyüklükteki gemilerle yapıldığını gösteriyor.
Neden Çanakkale daha yüksek?
Çanakkale Boğazı’ndan geçen her gemi İstanbul Boğazı’nı kullanmaz. Marmara limanlarına (ör. Ambarlı, Gemlik, Derince) gelen gemiler yalnızca Çanakkale’den geçer. Bu nedenle Çanakkale rakamı genellikle İstanbul’dan yüksek çıkar.
Kılavuz kaptan ve güvenlik
Türk Boğazları’nda kılavuz kaptan alınması mevzuatta tavsiye ediliyor; geminiz için geçerli kuralı acentenizle teyit etmeniz gerekir. İlk yarıda iki boğazda toplam 24.260 gemi kılavuz kaptan aldı. Bu, geçişlerin yarısından fazlası demek.
Boğazlara girmeden önce gemiler, Gemi Trafik Hizmetleri’ne (VTS) SP-1 adı verilen seyir planı raporunu gönderir. Ayrıntılar için SP-1 sayfamıza bakabilirsiniz.
Geçiş ücreti de arttı
Uğraksız (limana uğramadan) geçen gemilerden alınan ücret 1 Temmuz 2026’da net ton başına 6,70 dolara yükseldi. Ayrıntılar için 2026 Boğaz geçiş ücreti yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Türk Boğazları’ndan yılda kaç gemi geçiyor?
2026’nın ilk yarısında 40.218 gemi geçti. Yıllık toplam, ikinci yarı verileri açıklandığında netleşecek.
Kılavuz kaptan almak zorunlu mu?
Uğraksız geçişte kılavuz kaptan mevzuatta tavsiye ediliyor ve ilk yarıda geçişlerin yarısından fazlasında alındı. Geminizin boyu ve yükü için geçerli kuralı acentenizle teyit edin.
Kaynaklar
- CNN Türk: Türk boğazlarından 6 ayda 40 bin 218 gemi geçti
- TRT Haber: İstanbul ve Çanakkale boğazlarından 6 ayda 40 bin gemi geçti
- Bengütürk: Türk boğazlarından ilk 6 ayda 40 binden fazla gemi geçti
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın 13 Ekim 2026’da açıkladığı verilere göre, Türk limanlarında yılın ilk dokuz ayında elleçlenen yük 412,1 milyon tona ulaştı. Konteyner tarafında artış daha belirgin.
Ana rakamlar (Ocak–Eylül 2026)
| Gösterge | 2026 | Değişim |
|---|---|---|
| Toplam elleçlenen yük | 412,1 milyon ton | 2025’in aynı döneminde 409,6 milyon ton (yaklaşık +%0,6) |
| Konteyner elleçleme | 10,77 milyon TEU | +%2,7 |
| Eylül ayı konteyner | — | +%7,6 |
| Eylül ayı sıvı dökme yük | — | +%4,8 |
Toplam tonaj yaklaşık yatay seyrederken konteyner elleçlemesinin büyümesi dikkat çekiyor. Eylül’deki %7,6’lık konteyner artışı, yılın son çeyreğine güçlü bir başlangıç anlamına geliyor.
Kabotaj tarafı
Bakanlığın ayrıntılı kırılımı 8 aylık veride mevcut: Ocak–Ağustos 2026 döneminde kabotaj (Türk limanları arası) taşımalarda elleçlenen yük 52,77 milyon ton oldu. İhracat, ithalat ve transit kırılımı için Denizcilik Genel Müdürlüğü’nün aylık bültenlerine bakılabilir.
Konteyner büyümesi neden önemli?
TEU, konteyner taşımacılığının ölçü birimidir: 20 fitlik bir konteyner 1 TEU, 40 fitlik bir konteyner 2 TEU sayılır (bkz. Denizcilik Sözlüğü). Konteyner elleçlemesindeki artış, Türkiye’nin dış ticaretinde mamul ve yarı mamul ürün akışının devam ettiğini gösteriyor.
Bu büyümenin bir kısmı aktarma (transshipment) yüklerinden gelebilir. Türk limanları, Karadeniz ve Doğu Akdeniz için bölgesel aktarma noktası olarak da kullanılıyor.
Yük sahipleri için pratik notlar
- Yoğunluk: Konteyner hacmi arttıkça terminallerde randevu ve bekleme süreleri önem kazanır. Teslim planında terminal yoğunluğunu dikkate alın.
- Terminal seçimi: Aynı şehirde farklı terminaller farklı hatlara hizmet verir. Örneğin Marmara bölgesinde Ambarlı (İstanbul Avrupa yakası), Evyap ve Gebze Yılport gibi terminaller farklı hat portföylerine sahiptir.
Sık sorulan sorular
Türk limanlarının yük istatistiklerini nereden takip edebilirim?
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü her ay yük istatistikleri bülteni yayımlıyor.
TEU ile ton neden farklı ölçülüyor?
Ton, yükün ağırlığını; TEU ise konteyner sayısını ölçer. Konteyner taşımacılığında TEU, dökme ve genel kargoda ton kullanılır.
Kaynaklar
- Bloomberg HT: Türkiye limanlarında 9 ayda 412,1 milyon ton yük elleçlendi
- Endeks24: Limanlarda 9 ayda 412 milyon ton yük elleçlendi
- Denizci Haber: Türk limanlarında 9 ayda 412,1 milyon ton yük elleçlendi
- Foreks: Türkiye limanlarında 8 ayda 369,8 milyon ton yük elleçlendi
- T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü: Aylık yayınlar
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.