Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS), 1 Ocak 2024’ten beri denizcilik sektörünü de kapsıyor. Sistem kademeli olarak devreye girdi ve 2026 yılı emisyonlarında tam uygulamaya geçti. AB limanlarına yük gönderen ya da AB’den yük alan herkes bu maliyeti navlun faturasında görebilir.
Kademeli geçiş takvimi
| Emisyon yılı | Teslim edilecek izin oranı | İzinlerin teslim tarihi |
|---|---|---|
| 2024 | %40 | 30 Eylül 2025 |
| 2025 | %70 | 30 Eylül 2026 |
| 2026 ve sonrası | %100 | 30 Eylül 2027 (ve her yıl) |
2026’dan itibaren karbondioksite ek olarak metan (CH4) ve diazot monoksit (N2O) emisyonları da kapsama giriyor.
Hangi gemiler ve hangi seferler?
- 5.000 GT ve üzeri yük ve yolcu gemileri kapsamda.
- İki AB limanı arasındaki seferlerde ve AB limanında rıhtımda geçen sürede emisyonların %100’ü sayılır.
- AB dışı bir limanla AB limanı arasındaki seferlerde emisyonların %50’si sayılır.
Türkiye AB üyesi olmadığı için, örneğin bir Türk limanından İtalya’ya giden seferde emisyonların yarısı sisteme girer. Bu kural, Türkiye–İtalya gibi Akdeniz servislerini ve Rotterdam, Hamburg gibi Kuzey Avrupa limanlarına giden seferleri doğrudan ilgilendirir.
Navlun faturasına nasıl yansır?
İzinleri satın alıp teslim etmekle yükümlü olan gemi şirketidir. Ancak hatlar bu maliyeti genellikle ETS ek ücreti (ETS surcharge) adıyla yük sahibine yansıtır. Ek ücretin tutarı hatta, rotaya ve karbon izni fiyatına göre değişir.
2026 ile birlikte oran %100’e çıktığı için, aynı rotada ETS ek ücretinin 2025’e göre artması beklenebilir. Teklif karşılaştırırken bu kalemin teklife dahil olup olmadığını mutlaka sorun.
FuelEU Maritime: ikinci kural
AB’nin FuelEU Maritime düzenlemesi 1 Ocak 2025’ten beri yürürlükte. Bu kural, gemilerde kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğunu kademeli olarak azaltmayı hedefliyor (2025’ten itibaren %2, 2030’dan itibaren %6 azaltım). ETS emisyonu fiyatlandırırken, FuelEU yakıtın türüne hedef koyuyor. İki kural birlikte uygulanıyor ve ayrı ek ücretler olarak faturaya yansıyabiliyor.
Sık sorulan sorular
AB ETS ek ücretini yük sahibi mi öder?
Yasal yükümlülük gemi şirketinindir. Ancak hatlar maliyeti genellikle ek ücret olarak navluna ekler. Kimin ödeyeceği, navlunu kimin ödediğine ve sözleşmedeki teslim şekline bağlıdır.
Türkiye içi seferler kapsamda mı?
Hayır. AB ETS yalnızca AB limanlarına giriş, AB limanlarından çıkış ve AB limanları arasındaki seferleri kapsar.
Kaynaklar
- EUR-Lex: Direktif (AB) 2023/959
- Avrupa Komisyonu: Reducing emissions from the shipping sector
- EUR-Lex: Tüzük (AB) 2023/1805 – FuelEU Maritime
Bu yazı 26 Ekim 2026 tarihine kadar yayımlanmış kaynaklara dayanır.
